Ochrona wizerunku dziecka i prawo do prywatności

Telefon w gabinecie dyrektora. Mama jednego z dzieci żąda natychmiastowego usunięcia zdjęcia swojego syna z Facebooka placówki. Twierdzi, że nigdy nie wyrażała zgody, a zdjęcie zostało opublikowane dzień wcześniej przez wychowawczynię. Sekretariat nie znajduje formularza zgody. Wychowawczyni odpowiada, że „przecież wszyscy rodzice podpisali zgodę we wrześniu". Brzmi znajomo? Tego rodzaju sytuacje zdarzają się w placówkach regularnie – i nierzadko ujawniają systemowe braki w zarządzaniu wizerunkiem podopiecznych. Ten artykuł stanowi praktyczny przewodnik po regulacjach dotyczących tego obszaru: od identyfikacji właściwej podstawy prawnej, przez zasady publikacji i monitoringu, aż po wewnętrzne procedury, które każda placówka powinna wdrożyć.

Kiedy zdjęcie podlega przepisom o ochronie danych? Nie każde zdjęcie wykonane na terenie placówki automatycznie będzie objęte regulacjami z zakresu ochrony danych osobowych. Kluczowym kryterium jest możliwość identyfikacji osoby. Art. 4 pkt 1 RODO definiuje dane osobowe jako wszelkie informacje o zidentyfikowanej lub możliwej do zidentyfikowania osobie fizycznej. Fotografia, na której uwidoczniona jest twarz dziecka, zdjęcie grupowe z rozpoznawalnymi osobami, nagranie wideo przedstawiające konkretne dziecko czy fotografia podpisana imieniem i nazwiskiem – we wszystkich tych przypadkach mamy do czynienia z przetwarzaniem danych osobowych. Inaczej wygląda sytuacja, gdy wykonane ujęcie przedstawia duży plan ogólny (np. fotografię dłoni dzieci pracujących nad projektem plastycznym bez uwidocznienia twarzy). W takich przypadkach identyfikacja jest niemożliwa i przepisy o ochronie danych nie znajdują zastosowania. W praktyce jednak granica bywa płynna. Dlatego rekomendacja dla dyrektorów brzmi następująco: w razie jakichkolwiek wątpliwości co do rozpoznawalności osób na zdjęciu należy traktować je tak, jakby stanowiło daną osobową. Ostrożność w tym obszarze nigdy nie jest nadmierna. Trzy reżimy prawne ochrony wizerunku Wizerunek dziecka nie podlega jednemu, lecz trzem reżimom ochrony prawnej, które funkcjonują równolegle. Pierwszy z nich to RODO, czyli rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych). Na gruncie tego aktu każda operacja na wizerunku (utrwalenie, przechowywanie, publikacja, udostępnienie) jest przetwarzaniem danych osobowych i wymaga jednej z podstaw prawnych wskazanych w art. 6 ust. 1 RODO. Reżim drugi to ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, której art. 81 wprowadza odrębny zakaz rozpowszechniania wizerunku bez zgody osoby na nim przedstawionej. Przepis ten działa niezależnie od RODO. Oznacza to, że nawet jeśli placówka dysponuje prawidłową podstawą do przetwarzania danych osobowych, musi dodatkowo spełnić wymogi prawa autorskiego w zakresie rozpowszechniania wizerunku. Trzeci obszar ochrony wynika z ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, który uznaje wizerunek za dobro osobiste podlegające...