Zawieranie ugód w jednostkach sektora finansów publicznych – potrzeba, konieczność czy wygoda?

Wprowadzenie od 1 czerwca 2017 r. do porządku prawnego art. 54a ustawy o finansach publicznych stanowi podstawę prawną, w oparciu o którą jednostki sektora finansów publicznych, w tym szkoły publiczne (państwowe i samorządowe), mają możliwość zawierania ugód. Powyższe stwierdzenie nie oznacza, że przed datą wejścia w życie przepisu zawieranie tego rodzaju ugód nie było dopuszczalne. Przepis jedynie wprost wyraził zasady zawarcia ugody w sprawie spornych należności cywilnoprawnych.

Przedmiotowa nowela wpisuje się w nurt wzajemnego przenikania się prawa publicznego i prywatnego. I dobrze, bo niesie to za sobą konkretne i wymierne korzyści dla wszystkich, w tym dla stron uczestniczących w sporze. Sama instytucja ugody pochodzi z prawa cywilnego. Zgodnie bowiem z art. 917 k.c.: „Przez ugodę strony czynią sobie wzajemne ustępstwa w zakresie istniejącego między nimi stosunku prawnego w tym celu, aby uchylić niepewność co do roszczeń wynikających z tego stosunku lub zapewnić ich wykonanie albo by uchylić spór istniejący lub mogący powstać”. Trzeba wyraźnie wskazać, iż wykorzystanie tej instytucji jako sposobu postępowania na polubowne zakończenie sporu o należność cywilnoprawną w sektorze publicznym było znikome. W jakiejś mierze wynikało to z zapewne z ryzyka zarzutu bezpodstawnego odstąpienia od dochodzenia należności budżetowej poprzez zawarcie niekorzystnej ugody. Wśród innych przyczyn wymienić należy nieumiejętność stosowania prawa cywilnego przez jednostki czy też nieistnienie wyraźnej podstawy prawnej, która wprost potwierdzałaby taką możliwość. Brak było też szczegółowych wytycznych, wskazówek czy też rekomendacji w przedmiocie sprawy. Sankcje za niedochodzenie należności pieniężnej Jednostki budżetowe, w tym szkoły, winny stosować zasady gospodarki finansowej nakreślone ustawą z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (dalej: uofp). Artykuł 162 ust. 1 uofp zobowiązuje państwowe jednostki budżetowe, a art. 254 uofp – samorządowe jednostki budżetowe, do ustalania, pobierania i odprowadzania dochodów budżetowych na zasadach i w terminach wynikających z obowiązujących przepisów prawa. Zgodnie zaś z art. 42 ust. 5 uofp jednostki sektora finansów publicznych mają obowiązek ustalać przypadające im należności pieniężne. Obowiązek dotyczy również terminowego podejmowania w stosunku do zobowiązanych czynności zmierzających do wykonania zobowiązania, przy czym ustawodawca przewidział wyjątek od ogólnej reguły. Jednak odstępstwo...